Z Marrakeszu przez Atlas do Sahary

Staliśmy na przełęczy Tizi n’Tichka na 2260 metrach, silnik tykał po dwugodzinnej wspinaczce i po obu stronach drogi rozciągał się Wysoki Atlas — brązowe szczyty, cienie wąwozów, gdzieś w dole wioski, które wyglądały jak zbudowane z tej samej gliny co góry. Za nami Marrakesz, przed nami pustynia. I jedyne, o czym myśleliśmy, to: dlaczego nie zrobiliśmy tego wcześniej.

Ta trasa to kwintesencja Maroka w ośmiu dniach. Z tętniącego życiem Marrakeszu przez najwyższą przełęcz drogową Afryki Północnej, przez kasb z filmów, przez wąwozy, które wyglądają jak wycięte nożem w skale, aż do wydm Sahary, gdzie cisza jest tak gęsta, że słychać piasek opadający z grzbietu wydmy. A potem — przez cedrowe lasy Atlasu Środkowego do Fezu, jednej z najbardziej fascynujących medyn świata.

1200 km. Osiem dni. Jedno auto (najlepiej SUV). Jedno z najlepszych doświadczeń za kierownicą, jakie możecie przeżyć w tej części świata.

Trasa w skrócie

Zanim ruszycie

Samochód

Ta trasa wymaga SUV-a. Nie dlatego, że bez niego nie przejedziecie — większość odcinków jest asfaltowa. Ale dojazd do Merzouga na ostatnich 30 km to piste (droga gruntowa), a wąwóz Dades ma odcinki, gdzie prześwit 12 cm to za mało. Dacia Duster lub podobny — minimum. Jeśli wynajmujecie auto na lotnisku w Marrakeszu, upewnijcie się, że polisa obejmuje drogi gruntowe. Niektóre wypożyczalnie to wykluczają i w razie uszkodzenia zostajecie z rachunkiem.

Paliwo

Całkowity koszt paliwa: ~150 EUR (diesel) przy zużyciu 7-8 l/100 km. Tankujcie do pełna przed każdym etapem górskim i pustynnym. Między Tinghirem a Merzougą jest jedna stacja — w Erfoude. Nie liczycie na nią, tankujcie w Tinghirze.

Noclegi

Budżet na noclegi: 25–50 EUR za noc za podwójny pokój w riyadzie lub auberge. W Merzouga nocleg w bivouaku (obozie pustynnym) to 30–60 EUR za osobę z kolacją i śniadaniem. Rezerwacja na 1-2 dni przed jest zazwyczaj wystarczająca, poza sezonem szczytu (Wielkanoc, Nowy Rok).

Dzień 1: Marrakesz — medyna i przygotowania

Przylatacie do Marrakeszu, odbieracie auto z lotniska. Jeśli macie czas, zostawcie samochód przy hotelu (parkowanie w medynie to temat, o którym moglibyśmy napisać osobny artykuł) i idźcie pieszo.

Co zobaczyć

Plac Jemaa el-Fna — centrum wszechświata marakeszańskiego. Za dnia handlarze z sokami pomarańczowymi (4 MAD za szklankę, nie dajcie się naciągnąć na 20), wieczorem grille z jedzeniem, muzycy, gawędziarze. Zaułki medyny wokół placu to labirynt, w którym się zgubicie — i o to chodzi. Sukkowie (targi) z przyprawami, skórą, ceramiką ciągną się na kilometry.

Praktyczne

• Parking: Przy hotelu lub na płatnym parkingu przy Koutoubia (10-20 MAD/dzień). W medynie autem nie wjedziecle — uliczki mają szerokość wózka.
• Nocleg: Riad w medynie, 30–50 EUR za pokój dwuosobowy. Szukajcie w okolicach Bab Doukkala — blisko placu, ale spokojniej.
• Kolacja: Na placu Jemaa el-Fna — stoisko nr 1 lub nr 14 z taginem. Tajin z kurczakiem i cytryną: 40–50 MAD.

Wskazówka: Wymieńcie pieniądze w kantorze w medynie (kurs lepszy niż na lotnisku). Będziecie potrzebować gotówki — karty działają tylko w hotelach i dużych restauracjach.

Dzień 2: Marrakesz → Ait Ben Haddou

To jest dzień, w którym Maroko pokazuje, po co tu przyjechaliście.

Przełęcz Tizi n’Tichka (2260 m n.p.m.)

Wyjazd z Marrakeszu drogą N9 w kierunku Ouarzazate. Przez pierwszą godzinę to normalna droga — pola oliwkowe, wioski. Potem zaczyna się wspinaczka. Droga wije się coraz wyżej, zakręty robią się coraz ostrzejsze, a widoki coraz bardziej kosmiczne. Na przełęczy jest parking, sklepy z minerałami i sprzedawcy, którzy próbują wcisnąć wam ametysty wątpliwej autentyczności. Zatrzymajcie się na kawę i zdjęcia — widok na obie strony Atlasu jest tego wart.

Zjazd po południowej stronie to inna planeta. Brąz, ochra, czerwień — kolory, które w Europie nie istnieją. Powietrze jest suche, roślinność znika, a wioski wyglądają jak fortece z gliny. Bo nimi są.

Ait Ben Haddou

Kasba Ait Ben Haddou to UNESCO i plan filmowy (Gladiator, Gra o Tron, Lawrence z Arabii). Gliniane budynki piętrzące się na wzgórzu nad rzeką wyglądają jak dekoracja — ale ludzie tu mieszkają od wieków. Wstęp na teren kasb: bezpłatny, ale lokalny przewodnik (50-100 MAD) wyjaśni, co jest co, i zaprowadzi na punkt widokowy na szczycie.

Praktyczne

• Droga: N9 jest w dobrym stanie, ale serpentyny wymagają uwagi. TIR-y i autobusy jadą wolno — wyprzedzanie na zakrętach to zły pomysł.
• Nocleg: Hotel lub riad w Ait Ben Haddou, 25–40 EUR. Widok na kasbę przy zachodzie — bezcenny.
• Jedzenie: Tajin z baraniną i śliwkami w jednej z restauracji naprzeciwko kasb, 50–70 MAD.

Wskazówka: Przełęcz Tichka zimą (grudzień–luty) bywa zasypana śniegiem i zamykana. Sprawdźcie warunki przed wyjazdem.

Dzień 3: Ait Ben Haddou → Wąwóz Dades

Droga Tysiąca Kaszb

Jedźcie N10 na wschód — tę trasę nazywa się Drogą Tysiąca Kaszb i to nie przesada. Co kilka kilometrów po obu stronach drogi stoją gliniane twierdze w różnym stanie — od odrestaurowanych po ruiny. Warto zatrzymać się przy Kasbah Amridil w Skoura (wstęp 20 MAD) — to jedna z najlepiej zachowanych.

Przez Ouarzazate (wymawia się “łarzazat”) przejedźcie bez zatrzymywania, chyba że interesują was studia filmowe Atlas — tu kręcono setki filmów. Miasto samo w sobie nie jest warte postoju.

El Kelaa M’Gouna — jeśli jedziecie w maju, to dolina róż w pełnym rozkwicie. Róże damaszceńskie po obu stronach drogi i w powietrzu zapach, którego nie da się opisać. Poza sezonem — po prostu ładna dolina.

Wąwóz Dades

Z drogi N10 skręcacie na R704 w głąb wąwozu. Droga pnie się wzdłuż rzeki Dades, a ściany wąwozu rosną z każdym kilometrem. Po 25 km docieracie do słynnych zakrętów — serii hairpin turns, które wyglądają jak wyciętych z plakatu. Tu się zatrzymacie.

Praktyczne

• Droga: N10 dobry asfalt. R704 w wąwozie — wąska, ale utwardzona. Po 30 km od wjazdu robi się gruntowa — z SUV-em przejezdne, osobówką nie próbujcie.
• Nocleg: Auberge w wąwozie Dades, 20–35 EUR. Pokoje z widokiem na wąwóz — budzicie się z panoramą.
• Jedzenie: W auberge — pół pensji (kolacja + śniadanie) za dodatkowe 10-15 EUR. Jedyna sensowna opcja w wąwozie.

Dzień 4: Wąwóz Dades → Wąwóz Todra → Tinghir

Krótki dzień pod względem kilometrów, ale intensywny wizualnie. Wracacie z wąwozu Dades na N10 i po 50 km skręcacie w wąwóz Todra.

Wąwóz Todra

Todra to węższy, bardziej dramatyczny brat Dades. Pionowe ściany skalne sięgające 300 metrów, a w najwęższym miejscu — 10 metrów między ścianami. Droga prowadzi dnem wąwozu wzdłuż rzeki. Przyjedźcie rano — światło pada pionowo między ściany i tworzy efekt, którego żadne zdjęcie nie odda.

W wąwozie zatrzymują się też wspinacze — Todra to jedno z najlepszych miejsc do wspinaczki skalnej w Afryce Północnej. Nawet jeśli nie wspinajcie się, warto popatrzeć.

Tinghir

Miasto Tinghir to dobra baza na noc. Nic spektakularnego samo w sobie, ale ma sklepy, stacje benzynowe i restauracje — czyli wszystko, czego nie ma w wąwozach. Tankujcie tu do pełna — następny odcinek do Merzouga to 230 km z jedną stacją po drodze.

Praktyczne

• Droga: Asfalt do wąwozu Todra. W samym wąwozie droga utwardzona, ale wąska — jeśli spotykacie autobus turystyczny, ktoś musi cofać.
• Nocleg: Tinghir, hotel lub riad, 20–35 EUR.
• Jedzenie: Restaurant Draa w Tinghirze — przyzwoity tagine i kuskus, 40–60 MAD za danie.

Wskazówka: Wąwóz Todra rano jest pusty. Po 10:00 przyjeżdżają autobusy turystyczne z Ouarzazate — tłok, hałas, sprzedawcy. Bądźcie tam o 8:00.

Dzień 5: Tinghir → Merzouga (Erg Chebbi)

Dzień, w którym dojeżdżacie do Sahary. A raczej — Sahara dojeżdża do was, bo na ostatnich kilometrach piasek zaczyna zasypywać drogę i wiecie, że jesteście blisko.

Z Tinghiru do Erfouda

Droga N10 biegnie przez suchą dolinę Draa. Krajobraz jest monotonny — płaski, brązowy, nieskończony. Ale to jest piękno pustynnego Maroka: skala, przestrzeń, nic na horyzoncie oprócz nieba. W Erfoude ostatnia stacja benzynowa przed Merzougą — tankujcie.

Erfoude to też centrum handlu skamielinami. Region jest pełen amonitów i trylobitów sprzed 400 milionów lat. Można kupić talerz z wmurowanym amonitem za 50 MAD — kicz, ale fascynujący kicz.

Merzouga i Erg Chebbi

Od Erfouda do Merzouga 50 km drogą R702. Na horyzoncie pojawiają się wydmy — pomarańczowe, wysokie na 150 metrów. To Erg Chebbi, jeden z dwóch wielkich pól wydmowych w marokańskiej Saharze. Widok z drogi jest już imponujący, ale prawdziwe show zaczyna się wieczorem.

Wycieczka na wielbłądach i noc na pustyni

W Merzouga zarezerwujecie wycieczkę na wielbłądach na zachód słońca + noc w bivouaku (obozie). Koszt: 30–60 EUR za osobę, zależy od standardu obozu. Godzinny marsz na wielbłądzie na grzbiet wydmy, kolacja przy ognisku, noc pod gwiazdami — i cisza, jakiej nie doświadczyliście nigdy w Europie. Dosłownie zero dźwięków. To jest powód, dla którego ludzie wracają do Merzouga.

Praktyczne

• Droga: N10 i N13 dobry asfalt. R702 do Merzouga — asfalt, ale na ostatnich kilometrach piasek na jezdni. SUV przydaje się.
• Nocleg: Bivouak na pustyni (30–60 EUR z kolacją i śniadaniem) lub hotel w Merzouga (20–40 EUR).
• Jedzenie: W bivouaku kolacja berberyjska (tajin, kuskus, herbata miętowa) wliczona w cenę.

Wskazówka: Zabierzcie ciepłą bluzę na noc w bivouaku. Nawet w marcu/kwietniu temperatura na pustyni spada do 5–10°C po zachodzie słońca. Różnica między dniem a nocą to 25–30 stopni.

Dzień 6: Merzouga — pustynna wycieczka

Dzień wolny od poważnej jazdy. Rano wstajecie na wschód słońca nad wydmami (ustawcie budzik na 5:30 — warto), a potem macie kilka opcji.

Co robić w okolicach Merzouga

Jeep tour po pustyni (4 h, 40–80 EUR za auto) — objazd terenowy wokół Erg Chebbi, wioski nomadów, kopalnie ołowiu, oazy. Pokazuje, jak ludzie żyją na pustyni — nie jako atrakcja turystyczna, a naprawdę.

Khamlia — wioska Gnawa, 7 km od Merzouga. Potomkowie niewolników z Afryki Subsaharyjskiej grają muzykę gnawa — transowaą, hipnotyczną, zupełnie inną od tego, co znacie. Koncert w jednym z domów: darmo, ale zostawcie donację (50-100 MAD).

Jezioro Dayet Srji — jeśli jedziecie wiosną, na skraju pustyni pojawia się tymczasowe jezioro z flamingami. Tak, flamingami na Saharze. Nikt w to nie wierzy, dopóki nie zobaczy.

Praktyczne

• Droga: Dojazd do Khamlii — piste, SUV wymagany. Jeep tour — organizator zapewnia transport.
• Nocleg: Druga noc w Merzouga, tym razem w hotelu (20–40 EUR).

Dzień 7: Merzouga → Ifrane

Najdłuższy dzień trasy. Zostawiacie pustynię i przez Atlas Środkowy przenosicie się do zupełnie innego Maroka — zielonego, zalesionego, z cedrami i małpami.

Errachidia → Midelt

Z Merzouga wracacie do Erfouda i dalej N13 do Errachidii. Stąd droga biegnie na północ przez dolinę Ziz — głęboki kanion z palmowymi oazami. Zatrzymajcie się na panoramie doliny Ziz (jest parking z widokiem) — to jeden z najbardziej fotogenicznych widoków na trasie.

Midelt to miasto na granicy pustyni i gór. Można tu zjeść lunch i rozprostować nogi. Nic więcej.

Atlas Środkowy i cedrowe lasy

Z Midelt do Ifrane droga N8 wspina się przez Atlas Środkowy. Krajobraz zmienia się radykalnie — z pustyni w las cedrowy. W lesie cedrowym Azrou żyją makaki berberyjskie (magoty) — jedyne dziko żyjące małpy w Afryce Północnej poza Gibraltarem. Zatrzymajcie się przy drodze — małpy podchodzą do samochodów, ale nie karmcie ich (mandaty + gryzą).

Ifrane

Ifrane to marokańska Szwajcaria. Dosłownie — miasto zbudowane przez Francuzów w stylu alpejskim. Czerwone dachy, strzyżone trawniki, pomnik lwa z kamienia i temperatura o 10 stopni niższa niż na pustyni, z której przed chwilą przyjechaliście. Po dniach na Saharze to szok kulturowy.

Praktyczne

• Droga: N13 i N8 — dobry asfalt, ale dzień jest długi. Zróbcie dwie przerwy minimum.
• Paliwo: Tankujcie w Errachidii lub Midelt.
• Nocleg: Ifrane, hotel, 30–50 EUR. Wieczorem spacer po miasteczku — kontrast z pustynią jest surrealistyczny.

Wskazówka: Jeśli 380 km w jeden dzień to za dużo, podzielcie etap na dwa — nocleg w Midelt (hotele od 20 EUR) skraca oba odcinki do znośnych 3 godzin.

Dzień 8: Ifrane → Fez

Krótki, spokojny finał. 70 km dobrej drogi z Ifrane do Fezu — godzina jazdy i jesteście w jednym z najstarszych miast na świecie.

Fez

Medyna Fezu (Fes el-Bali) to największa średniowieczna dzielnica na świecie. 9400 zaułków, w których GPS jest bezużyteczny, a jedynym sposobem nawigacji jest zgubienie się i zapytanie kogoś o drogę. Garbarnie (Chouara Tannery) to ikoniczna scena — skóra barwiona w kadziach z wapnem i gołębim nawozem. Pachnąca tak, jak to brzmi.

Zostawcie auto na parkingu przy medynie (parking Rcif lub parking Bab Boujloud, 20-30 MAD/dzień) i chodźcie pieszo. Samochód w medynie Fezu to fikcja — uliczki mają szerokość osła ładownego, bo dokładnie tyle potrzebowały, kiedy je budowano tysiąc lat temu.

Praktyczne

• Parking: Parking przy Bab Boujloud — najbliżej wejścia do medyny.
• Nocleg: Riad w medynie Fezu, 30–60 EUR. Dach-taras z widokiem na medynę — obowiązkowy.
• Jedzenie: Restauracja Ruined Garden — tajin w ogrodzie z ruinami, 80–120 MAD za danie. Warto.

Koszty

Przy oszczędnym podejściu (tańsze noclegi, jedzenie uliczne) można zejść do 900 EUR. Przy luksusowym (hotele 4*, restauracje) — 2000 EUR. Maroko jest tanie jak na afrykańskie standardy, a bardzo tanie jak na europejskie.

Wskazówki na trasie

1. Tankujcie przy każdej stacji na trasach górskich i pustynnych. Nie czekajcie, aż lampka się zapali.
2. Międzynarodowe prawo jazdy — nie jest formalnie wymagane, ale na kontroli policyjnej (a będzie ich kilka dziennie) oszczędza czas i nerwy.
3. Gotówka w dirhamach — mała miejscowości, auberge, stacje paliw poza autostradami nie przyjmują kart.
4. Nie jedźcie po ciemku. Drogi górskie bez oświetlenia, zwierzęta na jezdni, dziury w nawierzchni — ryzyko nie warte oszczędności czasu.
5. Ciepłe ubrania na pustynię. W dzień 35°C, w nocy 5°C. Naprawdę.
6. Negocjujcie ceny — w Maroku pierwsza cena to punkt wyjścia, nie cena końcowa. Dotyczy noclegów, wycieczek, pamiątek.

Co dalej

Po ośmiu dniach na tej trasie znacie Maroko od strony, której większość turystów nigdy nie widzi. Jeśli macie jeszcze czas, z Fezu można przejechać trasą miast imperialnych (6 dni pętlą z powrotem do Marrakeszu) albo pojechać na wybrzeże atlantyckie (5 dni z Tangeru do Essaouiry). Obie trasy łączą się naturalnie z tą, którą właśnie przejechaliście.

Więcej tras po Maroku i informacje o wynajmie samochodu na osobnych stronach.